Trong hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, điều kiện giao hàng là một trong những nội dung quan trọng nhất nhưng cũng thường xuyên bị hiểu sai nhất. Nhiều doanh nghiệp, kể cả những đơn vị đã có kinh nghiệm xuất nhập khẩu, vẫn áp dụng điều kiện giao hàng theo thói quen hoặc theo yêu cầu của đối tác mà chưa nắm rõ trách nhiệm pháp lý và rủi ro thực sự đi kèm.
Hệ quả là khi xảy ra sự cố như mất mát, hư hỏng hàng hóa, chậm giao hàng, phát sinh chi phí logistics hoặc tranh chấp bảo hiểm, doanh nghiệp thường ở thế bị động, khó bảo vệ quyền lợi của mình.
Bài viết này cung cấp kiến thức chính xác, đầy đủ và mang tính ứng dụng cao về điều kiện giao hàng, giúp người học và người làm nghề xuất nhập khẩu hiểu đúng bản chất và sử dụng hiệu quả trong thực tiễn. Vậy các bạn hãy cùng Han Exim tìm hiểu thông tin chi tiết trong bài viết dưới đây nhé!
1. Điều kiện giao hàng là gì? (Hiểu đúng theo bản chất pháp lý)
Điều kiện giao hàng là tập hợp các quy định xác định:
– Địa điểm giao hàng
– Thời điểm chuyển giao rủi ro
– Phạm vi chi phí mỗi bên phải chịu
– Trách nhiệm vận chuyển, bảo hiểm
– Nghĩa vụ làm thủ tục hải quan xuất – nhập khẩu
Điều kiện giao hàng không quy định giá cả, phương thức thanh toán hay quyền sở hữu hàng hóa, mà chỉ tập trung vào việc giao – nhận hàng và phân chia trách nhiệm giữa người bán và người mua.
Trong thương mại quốc tế, điều khoản giao hàng thường được áp dụng theo Incoterms – bộ quy tắc do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) ban hành.
2. Incoterms là gì và vai trò của Incoterms đối với điều kiện giao hàng
Incoterms không phải là luật
Incoterms là bộ quy tắc mang tính tập quán thương mại quốc tế, không phải là luật bắt buộc. Incoterms chỉ có hiệu lực khi được các bên dẫn chiếu rõ ràng trong hợp đồng.
Cách dẫn chiếu đúng: CIF Hải Phòng – Incoterms® 2020
Nếu hợp đồng không ghi rõ Incoterms, việc giải thích điều khoản giao hàng có thể dẫn đến tranh chấp do mỗi bên hiểu theo cách khác nhau.
Incoterms điều chỉnh những gì – và không điều chỉnh những gì?
Incoterms CHỈ điều chỉnh: Giao hàng ở đâu, khi nào rủi ro chuyển giao, ai trả chi phí nào, ai làm thủ tục xuất – nhập khẩu
Incoterms KHÔNG điều chỉnh: Quyền sở hữu hàng hóa, phương thức thanh toán, chế tài vi phạm hợp đồng, luật áp dụng và giải quyết tranh chấp
Đây là điểm mà người mới học xuất nhập khẩu thường nhầm lẫn.
3. Phân loại điều kiện giao hàng theo Incoterms 2020
Incoterms 2020 gồm 11 điều kiện giao hàng, chia thành 4 nhóm dựa trên mức độ trách nhiệm của người bán.
3.1. Nhóm E – Người bán chịu trách nhiệm tối thiểu
EXW – Ex Works (Giao tại xưởng)
– Người bán giao hàng tại xưởng/kho
– Người mua chịu toàn bộ chi phí và rủi ro từ điểm giao hàng
– Người mua làm thủ tục xuất khẩu
Lưu ý thực tiễn:
EXW không phù hợp với xuất khẩu tại Việt Nam, vì người mua nước ngoài thường không thể đứng tên làm thủ tục xuất khẩu theo quy định hải quan.
3.2. Nhóm F – Người bán không trả cước vận chuyển chính
FCA – Free Carrier (Giao cho người chuyên chở)
– Người bán giao hàng cho người chuyên chở do người mua chỉ định
– Có thể giao tại cơ sở người bán hoặc địa điểm khác
– Phù hợp với hàng container
Khuyến nghị chuyên môn: Trong xuất khẩu container, FCA an toàn và chính xác hơn FOB.
FOB – Free On Board (Giao lên tàu)
– Chỉ áp dụng cho vận tải đường biển
– Người bán chịu rủi ro đến khi hàng qua lan can tàu
– Người mua chịu cước biển và rủi ro sau đó
Sai lầm phổ biến: Dùng FOB cho hàng container → không đúng bản chất giao hàng container, dễ phát sinh tranh chấp.
3.3. Nhóm C – Người bán trả cước nhưng không chịu rủi ro đến đích
CIF – Cost, Insurance and Freight
– Người bán trả cước biển và bảo hiểm
– Rủi ro chuyển giao tại cảng xếp, không phải cảng dỡ
– Người bán chỉ mua bảo hiểm mức tối thiểu (Clause C)
Nhiều doanh nghiệp hiểu sai rằng CIF là “bán tới cảng đến” – đây là nhận thức không chính xác.
CPT / CIP – Carriage Paid To
– Áp dụng cho mọi phương thức vận tải
– Người bán trả cước đến nơi chỉ định
– Rủi ro chuyển giao ngay khi giao cho người chuyên chở đầu tiên
Incoterms 2020 quy định:
– CIP phải mua bảo hiểm mức cao (Clause A)
– CPT không bắt buộc mua bảo hiểm
3.4. Nhóm D – Người bán chịu trách nhiệm tối đa
DAP – Delivered At Place
-
Người bán giao hàng tại nơi đến
-
Không làm thủ tục nhập khẩu
DDP – Delivered Duty Paid
-
Người bán chịu toàn bộ chi phí
-
Bao gồm thuế nhập khẩu và thủ tục nhập khẩu
Cảnh báo thực tiễn:
DDP tiềm ẩn rủi ro lớn nếu người bán không hiểu luật thuế, hải quan nước nhập khẩu.
Xem thêm: Chi phí xuất nhập khẩu – Các khoản cần biết để tránh phát sinh
4. Mối quan hệ giữa điều kiện giao hàng – chi phí – rủi ro
Một nguyên tắc quan trọng: Chi phí và rủi ro KHÔNG LUÔN chuyển giao cùng lúc
Ví dụ:
– CIF: người bán trả cước + bảo hiểm
– Nhưng rủi ro chuyển giao tại cảng xếp
Hiểu sai nguyên tắc này là nguyên nhân phổ biến dẫn đến:
– Tranh chấp bảo hiểm
– Khiếu nại trách nhiệm vận chuyển
– Mất quyền đòi bồi thường
5. Điều kiện giao hàng và hợp đồng ngoại thương
Điều kiện giao hàng không thể tách rời khỏi các điều khoản khác trong hợp đồng như: Điều khoản giao hàng, điều khoản bảo hiểm, điều khoản thanh toán, điều khoản khiếu nại
Một hợp đồng tốt là hợp đồng mà điều khoản giao hàng được lựa chọn phù hợp với năng lực thực tế của doanh nghiệp, chứ không phải chỉ để “đẹp hợp đồng”.
6. Cách lựa chọn điều kiện giao hàng phù hợp (góc nhìn thực tiễn)
6.1. Đối với doanh nghiệp mới xuất khẩu
– Ưu tiên: FCA, FOB (đúng trường hợp)
– Tránh: CIF, DDP nếu chưa kiểm soát được logistics
6.2. Đối với doanh nghiệp có kinh nghiệm
– Chủ động chuyển sang CPT, CIP
– Tăng khả năng kiểm soát chuỗi vận chuyển
6.3. Đối với doanh nghiệp làm thương mại quốc tế chuyên sâu
– Có thể sử dụng DAP, DDP
– Nhưng cần đội ngũ pháp lý – logistics vững
7. Điều kiện giao hàng trong đào tạo xuất nhập khẩu tại hanexim.edu.vn
Tại hanexim.edu.vn, nội dung điều kiện giao hàng được giảng dạy theo hướng:
– Hiểu bản chất, không học thuộc máy móc
– Phân tích tình huống thực tế
– So sánh sai – đúng trong hợp đồng
– Gắn với công việc của sale XNK, chứng từ, logistics
Đây là kiến thức bắt buộc phải nắm vững nếu muốn làm nghề xuất nhập khẩu một cách bền vững.
Điều kiện giao hàng không chỉ là một thuật ngữ trong hợp đồng, mà là công cụ phân chia trách nhiệm, kiểm soát rủi ro và thể hiện năng lực nghiệp vụ của doanh nghiệp trong thương mại quốc tế.
Hiểu đúng – dùng đúng điều kiện giao hàng là nền tảng để: Hạn chế tranh chấp, tối ưu chi phí logistics, nâng cao vị thế đàm phán, phát triển bền vững trong xuất nhập khẩu. Đừng quên theo dõi Fanpage của Han Exim để không bỏ lỡ những kiến thức hay và các kỹ năng mềm về xuất nhập khẩu nhé!
—————————————————————————
CLB Yêu Xuất Nhập Khẩu Hà Nội (HAN EXIM CLUB)
Đào tạo nghiệp vụ Xuất nhập khẩu & Logistics
Mobile: 0906246584 I 0986538963
Add: số 18 ngõ 67 Chùa Láng, quận Đống Đa, Hà Nội
